የመሪዎች ሚና

በቀድሞው በሶሻሊዝም ዘመን ታሪክ ሰሪው ሰፊው ህዝብ ነው ይባል ነበር ። ምንም እንኳን ታሪክ ሰሪው ሰፊው ህዝብ መሆኑ ባይካድም የመሪዎች ሚና ዝቅ ተደርጎ ሊታይ አይችልም ። ለተወሰኑ አመታትም ቢሆን እንኳን ቢሆንም መሪዎች የአንድን ሀገር የታሪክ ሂደት አዝጋሚ ሊያደርጉ ወይንም የታሪኩን ሂደት አቅጣጫውን ሊያስቀይር ወይም ሊያስት የሚችል አቅም አላቸው ። በታሪክም አንደታየው ሀገራትን በመፍጠር ወይንም በመገንባት ወጽኝይንም በማፈራረስ መሪዎች ዋነኛ ተዋናንያን ናቸው ። ለምሳሌ ሀያሏን አሜሪካንን ብንወስድ ከእንግሊዝ ቅኝ አገዛዝ ነፃ ያወጧት ፣ ከዚያም አንድነቷን ጠብቀው ሌሎች ሀገሮች በዘውዳዊ ፈላጭ ቆራጭ አገዛዝ በሚገዙበት ዘመን በዲሞክራሲና በሪፐብሊክ እንድትተዳደር ያደረጉት በወቅቱ የነበሩት መሪዎቿ በወሰኑት ውሳኔ ነው ። መሪዎቹም ይህንን የወሰኑት በዘመኑ ምንም አስገዳጅ ነገር ኖሮባቸው ሳይሆን ይጠቅማል ብለው ባሰቡት መንገድ ነው ስለዚህ የመሪዎች ሚና በጣም ቁልፍ ነው ።  

 

 

የአንድ ሀገር መሪ ልክ እንደ በአውራ ጎዳና ውስጥ የሚጓዝ መኪናን እንደሚሾፍር ሹፌር ይመሰላል ። የመኪናዋ ልክ እንደ ሀገር ብትመሰል የመኪናው ሹፌር ደግሞ ልክ እንደ ገዢ ፓርቲ ወይም ሀገርን እያስተዳደረ እንዳለ መሪ ቢመሰል ፣ ጎዳናው ሀገሪቱን ብሄራዊ ጥቅም አስከብራ የምትሄድበት ጎዳና ቢሆን ፤ የመኪናዋ መሪዎች መኪናዋ በምን ያህል ፍጥነት ፣ እንደምትሄድ መወሰን ይችላሉ ፣ ተበላሽታም ከሆነ ቆማ እንድትመረመር ፣ ወይም በምን ያህል ፍጥነት መሄድ እንዳለባት መወሰን ይችላሉ ። በትክክል መንገዷን ጠብቃ ካልሄደችም ከመንገዷ የመውጣትና አደጋ ሊገጥማት ይችላል ።

 

 

     ሌላው ደግሞ መሪ ልክ መርከብን እንደሚማታመራ የመርከብ ካፒቴን ይመሰላል ። መርከቧ በየትኛው አቅጣጫ መሄድ እንዳለባት የሚወስነው ካፒቴኑ ሲሆን ረዳቶቹም የካፒቴኑን በማገዝ መርከቧ ወደ ሚፈለገው አቅጣጫ እንድትሄድ ያደርጋሉ ። ስለዚህ ሀገርም ልክ እንደ መርከቧ ብትመሰል ፣ መርከቧ በትክክለኛ አቅጣጫ ብትሄድ ልክ ሀገርም በትክክለኛ አቅጣጫ እንደመሄድ ማለት ነው ።

 

 

ታሪክ ሰሪው ሰፊው ህዝብ ነው የሚል አባባል አለ ፣ ይሁን እንጂ የመሪዎችም ሚና ቀላል አይደለም ። የመሪዎች ተፈጥሯዊ ባህሪ ፣ አስተሳሰብ ሁሉ የራሱን በጎም ይሁን አሉታዊ ተፅእኖ ይኖረዋል ። በእርግጥ አንድ በሀገር ደረጃ የሚደረግ ነገርን የሚፈፅሙት ሰዎችና ማህበረሰቦች ስለሆኑ እነሱ ካልተሳተፉበት ያ ነገር እውን ሊሆን አይችልም ። ይሁን እንጂ መሪዎች በተወሰነ ደረጃ የአንድ ሀገርን ጉዞ ሊያፋጥኑ ወይም በተቃራኒው አቅጣጫ ከሄዱ ደግሞ ሊጎትቱት ይችላሉ ።

አንደ የመሪነት እሴቱ ትቶት የሚሄደው አሻራ ሲሆን ፣ አንድ መሪ በስልጣን የሚቆይበት ዘመን በጣም አጭር ሲሆን የትየለሌ ከሆነውና መጨረሻ ከሌለው ጊዜ አንፃር ስናየው ፣ እንኳን አንድ መሪ ስልጣን ላይ የሚቆይበት ቀርቶ የሰው ልጅ እድሜም የተገደበ ነው ። በጊዜ ውሱንነት በተገደበው የመሪው እድሜ ስናስበው ለረጅም ጊዜ ፀንቶ የሚቆይን ስራ መስራት መሪው ከህይወት በላይ የዘለቀ እንዲሆን ያደርገዋል ። መጽሀፉ የሰው ሁሉ እድሜ የተገደበ ነው እንደሚለው መሪም ሰው እንደመሆኑ እድሜውም ሆነ የስራ ዘመኑ በጊዜ ውስጥ የተወሰነና የተገደበ ነው ። ስኬታማ የሆኑና በብዙ ትውልዶች ተወዳጅ የሆኑ መሪዎች ይህንን ቀላል የሆነ ግን ብዙ ጊዜ ሰዎች ትልቅ ስልጣንንና ዝናን ሲቀዳጁ በቀላሉ የሚዘነጉት ሀቅ ነው ።

 

 

ብዙ ጊዜ የውጪ ጋዜጠኖች አንድ ተለቅ ያለ መሪን ቃለ – መጠይቅ ሲጠይቁ ብዙ ጊዜ የሚጠይቁት ጥያቄ ውስጥ ምን አይነት አሻራን ወይም ቅርስን ትተህ ማለፍ ትፈልጋለህ ? በታሪክ ውስጥ እንዴት ለመታወስ ወይም ምን አይነት ቦታ እንዲኖርህ ትፈልጋለህ ? የሚል ነው ። ይሄም ውሎ አድሮ መሪው የሚሰራው ስራ ወደ ሚቀጥለው ትውልድ የሚተላለፍ ስለሆነ የወደፊቱ መጪው ትውልድ በምን አይነት እንዲያስተውሰውና ፣ ለመጪው ትውልድም ባለው ትልቅ ቦታና ተሰሚነት ምንን ትቶ ወይም አውርሶ ማለፍን እንደሚፈልግ ለማወቅ የሚደረግ ጥያቄ ነው ። በተዘዋዋሪም አሁን እየሰራው ያከው ስራ ለወደፊቱ የሚኖረውን በጎም ይሁን አሉታዊ ተፅእኖን መሪው እንዴት እንደሚረዳ ለማወቅ የሚደረግ ነው ።   

 

 

ይህ ብቻ ሳይሆን መሪው ትቶት ሊያልፍ የሚፈልገው አሻራም አቅጣጫ ተቋሚ ይሆነዋል ። ሊተወው የሚፈልፈው ወይም ሊታወስበት የሚፈልገው ነገር ከዚያ በኋላ ለመሪው እንደ አቅጣጫ ጠቋሚ ሆኖ ሲያገለግለው ፣ ከዛ ጎዳና ላለመውጣት ይረዳዋል ።

 

 

የአንድ መሪ ስኬት የሚወሰነው በመሪው ችሎታ ብቻ ሳይሆን በሚመራው ተቋም እና በሚመራቸው ሰዎች ባህሪም ጭምር ሲሆን ጠንካራ ዲሲፕሊን ወይም ስነ – ስርአት ያለው ተቋም ለመሪው ስኬት ከፍተኛን አስተዋፅኦ ያደርጋል ። የዚህ አይነት ተቋማት በተቋም ደረጃ ከሌሎች በበለጠ ካሰቡት  ግብ የመድረስ ወይም የመሳካት እድላቸው ከፍተኛ ነው ። የተለያዩ ክፍሎች ያሉት እንደሚያመለክተው ወታደራዊና ፖለቲካዊ ክፍል ቢኖረው ወታደራዊ ክፍሉ ለፖለቲካው ክፍል ታዛዥ መሆን ሲኖርበት ፣ ወታደራዊ ክፍሉ በሀይሉ ተመክቶ ለፖለቲካው ክፍል አልታዘዝም ቢል የመሪነት ውድቀት ነው እሚደርሰው ።

 

 

     መሪው ሊሳሳት ቢችልም ፣ መሪው ተሳስቷልና እሱን አንከተልም ቢሉና የመሪው ውሳኔዎች ተግባራዊ እንዳይደረግ በውስጥ ለውስጥ ሴራ ወደ ሌላ አቅጣጫ ቢሄዱ ሊከተል የሚችለው የአመራርና የተቋም ውድቀት ቀላል አይሆንም ። ግልፅነት ለመሪዎች አመራር አንዱ አስፈላጊ ሲሆን ግልፅ የሆነ አመራር ካለ የዜጎችም ሆነ የሰዎች መብት ሊሸራረፍ የሚችልበት እድል ይጠባል ።

 

 

አንዳንድ መሪዎች እነሱ እስካሉ ድረስ ነው እንጂ ከእነሱ በኋላ ስለሚመጣው ደንታ የማይኖራቸው ሲኖሩ በታሪክም በተደጋጋሚ ተመዝግቧል ። ወደ ሀገርኛው አባባል ስንመልሰው እኔ ከሞትኩ ሰርዶ አይብቀል አለች በአቅሎ ከሚለው አገርኛ አባባል ጋር ተነሳሳይ ነው ። ይሄ ነገር የግብፁ ፈርኦን በቀን በሺ የሚቆጠሩ በቅሎዎች ፣ በጎችና ፍየሎች የሚቀርቡለት የነበረ ቢሆንም እኔ ከእኔ በኋላ ግን ግንብፅን የአባይ ውሀ ይብላት ይል እንደነበረ በታሪክ ተመዝግቧል ።

 

 

ሀገራት ከሰዎች እድሜም ሆነ ጥንካሬ በላይ ያላቸው ናቸው ። ሀገርና ህዝብ ግን መሪዎች ቢቀያየሩም ፣ ብዙ ችግርንና ውጣ ውረዶች ቢያጋጥማቸውም ያንን ሁሉ ተቋቁመው መቀጠል ይችላሉ ። መሪነት ከስልጣን ጋር አብሮ ተያይዞ የሚገኝ ነገር ሲሆን ፤ ስልጣን ደግሞ የራሱ የሆነ የማይታለፍ መስመር ያለው ሲሆን ያ መስመር ከታለፈ ግን ስልጣንነቱ ያበቃል ። ስለዚህ በጣም ውጤታማ የሆኑ መሪዎች የዚህን መስመር ምንነት የተገነዘቡና ተግባራዊ የሚያደርጉ ናቸው ። ምንም እንኳን የዚህ አይነት መሪዎች ተወዳጅነታቸው የቀነሰ ቢሆንም ፤  ያንን ስልጣን ለምን አላማ ተጠቀሙበት የሚለው ነው ዋናው ቁም ነገር የሚሆነው ፤  ለግላቸው ስልጣን ግላዊ ለሆነ ጥቅም ካዋሉት የሚያስወቅሳቸው ብሎም ተጠያቂ የሚያደርጋቸው ሲሆን ፤ ለሚመሩት ተቋም ወይም ሀገር ስራ ላይ ካዋሉት ግን መጀመሪያ ባይወደዱበትም ውሎ አድሮ ግን ባመጡት ውጤት ሊመሰገኑ ይችላሉ ። በስልጣን ዘመናቸው ተወዳጅ (Popular) ያልነበሩ ነገር ግን ከስልጣን ከወረዱ ከብዙ ጊዜ በኋላ ግን በታሪክ የሚመሰገኑ በርካታ መሪዎች ያሉ ሲሆን ፤ በአንፃሩ ደግሞ በዘመናቸው የተወደዱ  ነገር ግን ከስልጣን ከወረዱ በኋላ ስራቸው ብዙም ዘላቂ ያልሆነና ብዙም በበጎ የማይነሱ መሪዎች በአለማችን ላይ ተመላልሰዋል ። ሌላው ስልጣንን ተጠቅልሎ ለመያዝ «power Grab» መሞከር ለመሪዎች ተአማኒነት አፍራሽ ሚና ይጫወታል ። መሪዎች ስልጣንን በአንድ ጊዜ በእጃቸው ለማስገባት ከሞከሩ ያልጠበቁት ተቃውሞ ሊገጥማቸው ይችላል ። ለምሳሌ በግብፅ በህዝባዊ አመፅ ወደ ስልጣን  ተመርጠው ወደ ስልጣን የተመጡት ሙሀመድ ሙርሲ በአጣዳፊ ሁኔታ ህዝባዊ ድጋፉ አጠራጣሪ የሆነን ህገ-መንግስት እንዲፀድቅ በማድረጋቸው  የነበራቸውን ህዝባዊ ድጋፍ ወዲያውኑ ሲያጡ ፣ የሰው ህይወት እስከ መጥፋት የደረሰ ግጭትም አስከትሏል ።

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s