የሰው ልጅ ተፈጥሮ / ባህሪ

የሰው ልጅ ባህሪ ቀላል ፣ አሰቸጋሪና አንዳንዴም ውስብስብ ነው ። ቀላል የሚያደርገው ሁሉንም ሰው አንድ አይነት ነገሮችን ይወዳል ፣ በአንድ አይነት ነገሮች ይሸነፋል ፣ አስቸጋሪ የሚያደርገው ለጥቅምና ለአስተሳሰብ ልዩቶች መሀከል የሚደረግ ሽኩቻ ሲሆን ውስብስብ የሚያደርገው ደግሞ የሰው ልጅ አንዳንድ ጊዜ እርስ በእርሱ የሚጋጩ ፍላጎቶችን ያናራምዳል ።

ዴቪድ ሂዩም የተባለው እንግሊዛዊ ፈላስፋ እንደሚለው የሰዎች ባህሪ ይበልጥ ስሜታዊ ነው ። «Treatise on Huaman Nature» በተሰኘ ሀቲት ፅሁፉ ስፒኖዛ በበኩሉ ኤቲክስ በተሰኘው ፅሁፉ እንደሚለው ከጥሩ ጥሩ ሰዎች ይልቅ የመጥፎ ሰዎች ቁጥር ያይላል ። እየሱስ ክርስቶስ «የተቀደሰውን ለውሾች አትስጥ » ካለው ጋር ተመሳሳይ ሳይሆን አይቀርም ። ድንጋይን ፈልጎ ማግኘት ቀላል ሲሆን በአንፃሩ ግን አንዲት ግራምን ወርቅ ለማግኘት እጅግ ብዙ በርካታ መኪና ድንጋይንና አፈርን ማንሳትን ይጠይቃል ። ልክ እንደዛው ሁሉ ጥሩ ሰዎችን ፈልጎ ማግኘት እጅግ የከበደና ፣ መለየቱም አስቸጋሪ ነው ፤ ምክንያቱም መጀመሪያ ፈልጎ ማግኘቱ የበለጠ አስቸጋሪ ስለሆነ ነው ።  

በነገራችን ላይ አይሁዳውያን በዚህ ዘርፍ ያደረጉት ብሉይ ኪዳንን ብንወስድ በርካታ የስነ – ምግባር መርሆዎች የታጨቀ ነው ። ኦስካር ዋይልዴ ስለ ሰው ባህሪ መርምረን ፣ መርምረን መጨረሻ ላይ እምንደርሰው በጣም አስፈሪ ወደ ሆነው ማለትም ወደ ሰው ልጅ ተፈጥሮ ወይም ባህሪ «Human Nature» ይሆናል ይለናል ።

ይሄውም የሰው ልጅ ባህሪ ዝቅተኛና ተራው ያሰ የሰው ልጅ ባህሪያት የሚባሉት ምቀኝነት ፣ ጨካኝነት ፣ ዋሾነት ፣ አስመሳይነት ፣ ለራስም ሆነ ለሌሎች ሰዎች ደንታ ቢስ መሆን ፣ ወዘተ ሲሆኑ በአንፃሩ ከፍተኛ የሚባሉትና የዚህ ተቃራኒ የሆኑ የሰው ልጅ ባህሪያት ደግሞ መንፈሳዊነት ፣ እዝነት ወይም ርህራሄ ፣ ታማኝነት የመሳሰሉት ታላላቅ የስነ – ምግባር መርሆዎች ናቸው ።

የሰው ልጅ ባህሪ ሁለት አቅጣጫ ሊታይ ይችላል ። አንደኛው ሰዎች ጥሩዎች አይደሉም ከሚል አስተሳሰብ የሚነሳው ሲሆን ፣ ሌላው ደግሞ እዝነትን ወይም ርህራሄን የሚመለከተው ነው ። ይህም የበርካታ ታላላቅ እምነቶች መሰረታዊ ፍልስፍና ነው ። በርካታ የአለማችንን ታላላቅ ሀይማኖቶችን የመሰረቱ የሰው ልጅን ባህሪ ውስጠ ሚስጥሩን አብጠርጥረው ያወቁ ሰዎች ናቸው ። በዚህም ድክመቱንና ጥንካሬውን የተረዱና ለዛም መንፈሳዊ ድህነትን ያመጡ ናቸው ። ቡድሀ የመሳሰሉት ለሰዎች ጥፋትንም ቢሆን በእዝነት «Compassionate» በሆነ እይታ የሚያዩ እንደሆኑ ታሪክ ይመሰክርላቸዋል ።

በርካታ ማህረበራዊ ሳይንስን የሚመከለቱ ፍልስፍናዎች የሰው ልጅ ባህሪን በመረዳት ላይ የተመሰረቱ ናቸው ። ፖለቲካን ፣ ህግን ብንወስድ «ሰዎች እኩያን ናቸው» ከሚል አስተምህሮ የሚመነጩ ናቸው ። ማክያቬሊን ብንወስድ መስፍኑ በሚለው መፅሀፉ ይህንን አስተሳሰብ  በሰፊው ያንፀባረቀ መሆኑ ይነገርለታል ። ይህም አስተሳሰሰቡ በእጅጉ በታሪክ በመጡ ደራስያን እጅግ የተወገዘ ቢሆንም ፣ የፖለቲካ ሳይንስ መሰረት ሊሆን የበቃ ነው ። ህግንም ብንወስድ ህግ ሌሎችን ለማስፈራራት ፣ ለማስጠንቀቅ እንዲሁም ለመቅጣትና ለመበቀልም ጭምር የሚዘጋጅና ስራ ላይም የሚውል እንደሆነ ይታወቃል ።

በአብዛኛው የአለማችን ሀይማኖቶች ስለ እራሮትና እዝነት የሚያስተምሩበት አብዛኛው ምክንያት ፣ ይኀው ነው ። ብዙ ሰዎች የጭካኔ ስሜታቸውን እንዲቆጣጠሩ ፣ የቅናት ስሜታቸውን እንዳለዝቡ ፣ አዛኝ እንዲሆኑ ፣ በየቀኑ እየደጋገሙ የሚያስተምሩበትም ምክንያት ይኀው ነው – እነኚህ አሉታዊ ስሜቶች የሰው ልጅ በህሊናው ዳኝነትና ፣ በፈሪሀ እግዝአብሄርነትና በግንዛቤው ካልተቆጣጠራቸው በስተቀር ፣ ልክ እንደማንኛውም እንሰሳ በሰው ልጅ ላይም አመዝነው የሚታዩ ስለሆኑ ነው ። በአንፃሩ ህግን ብንወስድ በእዝነት ወይንም በራሮት ላይ የተመሰረተ አይደለም ፣ የህግ አላማው መቅጣት ፣ መበቀልና ማስተማር ፣ ብሎም ከማህበረሰቡ ማስወገድ ነው ። እዝነት ወይንም እራሮት የተሰኘው ፅንሰ – ሀሳብ ከሀይማኖት አንፃር ሲሆን የሰዎችን ድርጊት ለመረዳት ፣ ለምን መጥፎ ነገሮችን እንደሚያደርጉት ለመረዳት የሚነሳ ፅንሰ – ሀሳብ ነው ።

የሰው ልጅ ለራሱ ደህንነት ደንታ የሌለው ፣ የማያገናዝብ እንዲሁም ጨካኝ ሲሆን ይህ ባህሪ መሞረድና ለራሱም ሆነ ለሌላውም ሆነ ለማህበረሰቡ ጠቃሚ ወደ ሆነ ባህሪ መለወጥ አለበት ። ፕሌቶ ያልተሞረደው የሰው ልጅ ባህሪ በትምህርት ሊስተካከል ይችላል ብሎ ያምናል ። ነገር ግን የሰው ልጅ ባህሪ ትምህርት ሊያስተካክለው ይችላል ። «የሰው ልጅ ባህሪ በትምህርት ሲሞረድ ኖብል ’ቅዱስ’ ይሆናል ይላል» ።

ሌላው ከሰው ልጅ ባህሪ አስገራሚው ነገር ሁሉም ሰዎች አንድ አይነት የሕይወት ግብም ሆነ አላማ የላቸውም ። የከፍተኛ ትምህርት በሚለው መፅሀፍ ላይ አንዱ ፖለቲካንና ስልጣንን ሲወድ ፣ አንዱ ገንዘብን ይወዳል መፅሀፉን ተመልከተው ። የአለማችንን ታላላቅ ሀይማኖቶች ቅዱሳን መፅሀፍት ከመጀመሪያ እስከመጨረሻ ድረስ ስለ ሰው ልጅ ባህሪና ተፈጥሮ የሚያወሱ ናቸው ። የሀይማኖት በሳይንስ ላይ ያለው ጠንካራ ጎኑም ይሄው ሊሆን ይችላል ። ሳይንስ የሰውን ልጅ ውስጣዊ ማንንነት ለመረዳት ምንም ጥረትን የማያደርግ ሲሆን በአንፃሩ ግን ሀይማኖት አብዛኛውን ጥረት የሚያደርገው ስለ ሰው ለጅ ምንነት ለመመርመርና ለመረዳት ነው ። ስልጣንን ብንወስድ ሰልጣን የተመሰረተው የሰውን ልጅ ባህሪና ምንነት በመረዳት ላይ ነው ። ምድራዊ ገዢዎችም ሆኑ መንፈሳዊ ገዢዎች ስልጣናቸው የተመሰረተው የሰውን ልጅ ባህሪ በመረዳት መሆኑን ጠንቅቀው ያውቁታል ። መቼም ቢሆን ስህተት በማይሆኑ የሰው ልጅ ባጅሪ ባህሪያትን መረዳት ነው ።

ይሁን እንጂ ስለ ሰው ልጅ ባህሪ ለውጥ ብዙ አይነት ንድፈ ሀሳቦች ሲኖሩ የሰው ልጅ ባህሪ ይለወጣል ፣ አይለወጥም የሚለው ነገር አከራካሪ ሲሆን አንዳንዶቹ የሰው ልጅ ባህሪ በዝግመተ – ለውጥ ይለወጣል ሲሉ ፣ ሌሎች ደግሞ የለም የሰው ልጅ ባህሪ በማህበራዊ ኑሮ ይለወጣል የሚል ነው ።

ኒቼ እንደሚለው «ልእለ – ሰብ» አንድ ሰው ከፍተኛው ደረጃ ላይ ሲደርስ የሚገልፀው ነው ። ነገር ግን ይህም ሰው እዚህ ደረጃ ላይ ቢደርስም ህግን ፣ ሀይማኖትን ፣ ባህልን ወዘተ ማክበር ግዴታው ነው ። እነኚህን ካላደረገ ግን በማህበረሰቡ ውስጥ በሰላም የመኖር እድሉን ያጣል ። ነፃነት ሲባል ውስጣዊ የሆነው ሲሆን በአንፃሩ ግን ከውጪ የሚታየውን ግን ማክበር አለበት ።

የሰው ልጅ ባህሪው በዚህ ምድር ላይ ምን መምሰል እንዳለበት የሚያመለክት ነው ። ለምሳሌ የከፍተኛ ትምህርት በኢትዮጲያ መፅሀፍ ላይ አንደኛው ለስልጣንና ለፖለቲካና ለስልጣን ሲል  ማንኛውንም ነገርን የሚያደርጉ ጤናውን ጭምር የሚጎዳ ፣ ገንዘብን የሚወዱ ወዘተ እያለ ይከፋፍላቸዋል ፣ ሌላኛው ለገንዘብ ሲል ምንም ነገርን ከማድረግ የማይመለስ ፣ ሌላው ለዝና ፣ ሌላው ደግሞ ለእውቀት እስከ አለም መጨረሻ የሚደርስ እያለ ይከፋፍለዋል ። በከበደ የስልጣኔ አየር ሚካኤል መፅሀፍ ላይ ደግሞ ጂኒየስ ፣ ጄኔ ፣ ቀጥሎ ያሉ እያሉ ይከፋፍሏቸዋል ።የከበደ ሚካኤልን የስልጣኔ አየር በሚለው መፅሀፋቸው ላይ ጂኒየስ እንደ ናፖሌዎን ያሉ ፣ የአስተዳደር ሰዎች ፣ የንግድ ሰዎች ወዘተ በማለት ይከፋፍሏቸዋል ።

ማንኛውም አይነት ስልጣን የሰው ልጅ ባህሪን መረዳት ላይ የተመሰረተ ነው ። «ምድራዊ ገዢዎችም» ይሁኑ «መንፈሳዊ ገዢዎች» ስልጣናቸው ትክክልኛ በሆነ የሰው ልጅ መረዳት ላይ የተመሰረተ ሲሆን አንድ የሀይማኖት መስራች በኒቼ አባባል መቼም ቢሆን በማይሳሳት «ኢንፎለብል» የሆነ የሰዎች ስነ – ልቦና የመረዳት ችሎታ ሊኖረው ይገባል ይላል ።

ይሁን እንጂ ከዚሁ ጋር ተያይዞ የሚነሳው የሰው ባህሪ ፣ የሰው ልጅ ያለውን ስልጣን ከሌሎች ጋር መጋራት አይፈልግም ፣ በጣም ጥሩ የሚባሉ ሰዎች እንኳን ስልጣናቸውን ወይንም ያ ስልጣን የሚያስገኝላቸውን ክብር ፣ ጥቅም ወዘተ ለመከላከል የማይጠበቁ ነገሮችን ሊያደርጉ ይችላሉ ።ስልጣን በራሱ እሚሰባበርና እሚከፋፈል ነገር አይደለም ። ብዙውን ጊዜ ሰዎች ያን ስልጣን ሊጋራቸው የሚችልን እንዲሁም ከዛ ስልጣን ላይ እኩል ይገባኛል ሊል የሚችልን ሰው ከአጠገባቸው ያርቃሉ ለምሳሌ ሁለት ወንድማማቾች አንዱ አንዱን አጠገቡ አይፈልግም ፣ ለአንድ ነገርም እኩል ይገባኛል የሚሉ ሰዎችም ብዙውን ጊዜ አንዱ አንዱን አይፈልግም ።

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s